O día 24 de outubro de 2008 nace en Pontedeume a asociacion Ardóbriga como resultado das inquedanzas dun grupo de persoas conscientes do risco de desaparición dun patrimonio cultural que nos foi legado polas xeracións pasadas e do que a sociedade actual semella non ser quen de transmitir para uso e disfrute das vindeiras.
Amosando publicacións coa etiqueta Patrimonio de Pontedeume. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta Patrimonio de Pontedeume. Amosar todas as publicacións

luns, 12 de setembro de 2016

EN BUSCA DA VILA ROMANA DE CENTROÑA

O xacemento de época antiga ou tardo-antiga máis importante do concello de Pontedeume é a coñecida como Vila romana de Centroña, que foi escavada por José María Luengo no ano 1950 puidéndose ver os materiais atopados (restos de tégula e latericio, mosaico, mármore e fragmentos de pintura mural) expostos no Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón (A Coruña). O xacemento foi datado no século IV da nosa era e o informe da intervención publicado no Tomo XVII do Caderno de Estudos Galegos no ano 1962.


Materiais da Vila romana de Centroña.

Logo da escavación de Luengo non volveu haber intervencións coñecidas na Vila de Centroña, pero si temos constancia por veciños dos arredores do achado de materiais como restos de mosaico na cala inmediatamente inferior chamada O Cerrulo (aínda que algúns recentemente teñan a teima de cabiarlle o nome polo de Jajuai). 


Calas de Centroña e O Cerrulo

O pasado sábado 10 de setembro un grupo de ardóbrigos, dirixidos polo noso particular guía local Gonzalo (e desde xa ardóbrigo de honor) dirixímonos ao lugar de O Cerrulo en busca do que puidese quedar da Vila romana de Centroña.



O borde litoral da parroquia de Centroña está formado por un acantilado de mediana altura (pouco máis de 15 ou 20 metros de altura) de rocha de lousa e xabre moi alterada e traballada ano tras ano por mareas e correntes que a van desfacendo de maneira ben visible. O límite entre as terras de cultivo e a ría está inzado por unha franxa de mesta fraga de castiñeiros, salgueiros e loureiros que van caendo ao mar a medida que este socava a inestable terra que a sostén. Por este terreo, certamente perigos, tivemos que adentrarnos para poder chegar ao pouco que queda hoxe en día da Vila romana.


Os acantilados están moi erosionados
O que nos mostrou Gonzalo foi un resto de paramento cuberto pola hedra que despexamos para poder velo mellor,  Os restos que puidemos ver teñen forma de U e uns 2 metros de altura na parte máis alta e uns 3 metros de ancho no seu interior, construído en obra de mampostería de xisto con algunha peza de granito polo medio.


Os restos que atopamos estaban cubertos pola hedra




Levabamos unha copia do plano levantado no seu día por J.M. Luengo, e despois de darlle moitas volta concluímos que se trataba dos mesmos muros da parte sur que aparecen no plano. Despistou moito o feito de que non queda absolutamente nada dos fragmentos de muro que había ao norte, pero é que realmente os axentes erosivos traballan con moita intensidade nesa parte da costa. O realmente sorprendente é que os restos atopados non parecen tan deteriorados despois de 66 anos de exposición ás inclemencias se os comparamos coas fotos da escavación que publicamos.


Plano do xacemento levantado por J.M. Luengo en 1950
Fotos da escavación, Museo Arqueolóxico de A Coruña.

Agora toca reflexionar sobre a necesidade dunha nova intervención que de seguro sacaría á luz máis elementos materiais que puideran contribuir ao  mellor coñecemento do noso pasado.

venres, 3 de xuño de 2016

PXOM DE PONTEDEUME: QUEDA MOITO POR FACER

O pasado venres día 27 de maio foi unha data que quedara para a historia en Pontedeume: aprobouse definitivamente o tan esperado Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM) tras moitos anos de espera.

Unha vez feitas as felicitacións de rigor a toda a cidadanía eumesa toca un momento de reflexión. Este documento suponse un instrumento de apoio e referencia para o ordenamento urbano, para a regulación do crecemento dos núcleos que compoñen o concello e máis para a protección do seu tan rico como depauperado patrimonio histórico, cultural e paisaxístico.

Dada a amplitude do ámbito de regulación do PXOM é fácil que haxa descontentos, disconformes e cabreados. Sen embargo, a necesidade dunha regulación actualizada á lexislación creo que era admitida por todos, o que difícilmente xustifica tan dilatado retraso na súa aprobación se non é en termos de intereses bastardos e de politiqueos de mediopelo ou de manifesta incompetencia.




Pero que ninguén se chame a ilusións! Se nos tempos das normas subsidiarias non había vixiancia do seu cumprimento e reinaba o "ti vai facendo..." e o interese duns poucos por dar "pelotazos" o que levou á destrucción de boa parte do patrimonio arquitectónico histórico da vila, a agresións diversas a xacementos arqueolóxicos e a un dos nosos principais activos económicos como é a paisaxe, qué nos pode facer pensar que de agora en adiante todo vai ser diferente?

Lexislación e normativa de todos os rangos, dende convenios internacionais a plans urbanísticos pasando pola Constitución e o Estatuto de Autonomía, son incumpridas por que ten a obriga de aplicalas . Se as agresións ao Patrimonio e á Paisaxe quedan impunes, se non se artella un sistema eficiente de policía e sanción con tolerancia 0, se derrubar un edificio catalogado ou levantar dúas plantas de máis resulta gratuíto e mesmo sales gañando, por poñer algún dos moitos exemplos posibles que levaron a este concello a situación de extrema alerta na que está, en definitiva, se non hai control isto é un descontrol total, dinamitaremos o longo pasado da vila e quedaremos sen futuro.




É preciso un labor intenso de concienciación cidadá, de educación e civismo, un cambio de paradigma que faga recoñecer á xente que o modelo urbanístico extensivo e intensivo só conduce á ruína, o abandono de obras, ao paro; que non é un camiño eficaz para crear emprego. Un casco vello limpo, vivo e activo, un Camiño de Santiago en condicións presentables, unhas praias con augas e areas limpas, uns montes xestionados con criterios de sustentabilidade evitando especies foráneas invasivas,  un patrimonio arqueolóxico posto en valor e visitable. Todo isto, acompañado dalgunhas cousas máis como a mellora das comunicacións ferroviarias, xeraría calidade de vida e atraería xente á vivir na comarca reactivando a economía local e redundando no ben común. Aquí temos responsabilidade todos.

xoves, 22 de outubro de 2015

EXISTIMOS!!!

EXISTIMOS!!! Esa é a sensación que temos dende Ardóbriga ao ver como últimamente se fala de nós, e en especial das nosas históricas reivindicacións, no xornal de maior tirada de Galicia: La Voz.

Efectivamente, despois de anos publicando notas informativas e reivindicativas en varios medios da comarca como os xornais La Opinión ou o Diario de Ferrol, e máis nalgunha emisora de radio non comercial, agora La Voz de Galicia comeza a reparar en nós e máis nas nosas actividades tras sete anos de ninguneo. 


Breamo, Castrelo e Vila romana de Centroña (Foto Prego)


O Premio de Investigación Concello de Pontedeume, recentemente gañado polo compañeiro ardóbrigo Antón Prego, tivo un insospeitado efecto mediático, fixo saír á luz (de La Voz) unha das nosas principais reclamacións: a declaración BIC do castro de Castrelo (Centroña/Perbes). Esta consecuencia é, non por insospeitada, menos desexada, xa que en declaracións publicadas do autor do traballo premiado, o obxectivo inicial do mesmo era a divulgación e a dotación de contido histórico e patrimonial ao conxunto arqueolóxico do Breamo (santuario pre-cristián, capela románica, castro de Castrelo e vila romana de Centroña), co fin de acadar o obxectivo de declaración BIC para o conxunto. No apartado final de conclusións daquel traballo incídese explícitamente nesa petición, engadíndose ademais a proposta de inclusión do mesmo no Parque Natural das Fragas do Eume, marco paisaxístico co que está histórica e culturalmente ligado.

Por outra banda, á falta dunha entrevista cos alcaldes de Pontedeume e Miño na que tratar o tema polo miúdo, a reacción de Bernardo Fernández (Pontedeume) está a ser receptiva para as nosas propostas que percibe como positivas e beneficiosas como activo turístico que complete a oferta tradicional eumesa.

venres, 24 de xullo de 2015

REQUIEM POLO TEIXO DE PONTEDEUME


A semana pasada saltaba ás páxinas da prensa galega a noticia que daba por definitivamente morto o chamado Teixo de Pontedeume ou Teixo dos Tenreiro, por pertencer orixinariamente á finca A Fábrica que os herdeiros desta familia posúen no lugar de Esteiro.






Sorprendeunos en principio o súpeto interese amosado polos medios de comunicación polo que era a crónica dunha morte anunciada. Non facía falta ser experto en Botánica para percibir as evidentes sinais de agonía con que o teixo, catalogado como árbore senlleira, non deixaba de avisar do seu (inevitable?) destino. Así pois, a noticia foi realmente a certificación de defunción outorgada polos e especialistas da Estación Fitopatolóxica de Areeiro.

Dende Ardóbriga levamos anos denunciando a desidia e a neglixencia que presiden as políticas de conservación do patrimonio, tanto da Xunta como do Concello. Un desastre patrimonial de semellante envergadura non se produce dun día para outro e a perda irreparable dun ben catalogado como este non tería lugar sen a neglixencia das autoridades legalmente responsables da súa conservación. Por parte do Concello, as últimas eleccións locais puxeron ao anterior equipo de goberno (coñecedorda situación da árbore) no lugar que lle correspondía, pero veremos se a nova corporación cumpre coas súas obrigas ou se permite que continúe o esmorecemento do casco vello da vila de Pontedeume e o deterioro do seu patrimonio arqueolóxico, por de pronto tomou a iniciativa de solicitar o estudo que certificou a irreversible situación da árbore, e iso é loable. Pero a historia de Pontedeume está chea de desastres desta categoría, e na súas mans está a responsabilidade de deixar continuar esta desfeita ou de artellar políticas que poñan en valor o pouco que queda do patrimonio local.




Por parte da Xunta de Galicia, non podemos por menos que esixir o cese e/ou a dimisión dos responsables da conservación do Patrimonio galego pola súa manifesta incompetencia. Nun país normal este asunto sería un escándalo que faría rodar cabezas, aquí non é máis que unha pequena noticia local de verán sen máis transcendencia, pero algo está a cambiar e a indignación cidadá que o maltrato ao patrimonio xera queda patente a través da acción en asociacións como Ardóbriga.

luns, 4 de maio de 2015

CLAUSURADA A EXPOSICIÓN "150 ANOS DUNHA VILA MARIÑEIRA"

O pasado día 27 de abril clausurouse en Pontedeume a exposición que baixo o título 150 anos dunha vila mariñeira. Pontedeume 1865-2015 ocupaba dende o 17 do mesmo mes tres sás da Casa da Cultura da vila. A mostra pasou antes polas vilas de Rianxo, Narón e Ortigueira e de seguido irá a As Pontes.


Cumpre dicir que a exposición non pasou desapercibida na vila de Pontedeume. A asistencia de público entusiasta todos os días en que estivo aberta, así como os comentarios que se podían escoitar entre os asistentes, son a mellor testemuña da acollida  con que foi recibida a mostra. E non era para menos: a calidade das reproduccións fotográficas, os paneis informativos, as maquetas e os vídeos conformaron un todo cheo de referentes visuais tan cercanos ao sentir dos eumeses que en non poucas ocasións podíanse escoitar emocionados comentarios identificando momentos pasados de xuventude e infancia, lembrando a irmáns, pais e avós ou lugares que xa non existen.

Pero se a mostra non deixou a ninguén indiferente, o seu espléndido libro catálogo non deixou pegada menor. Unha edición de verdadeiro luxo cun formato e deseño impecables, magníficas reproducións fotográficas que superaron en número ás da mostra e unha coidada selección de artigos de divulgación, no que participaron como redactores-colaboradores ata cinco membros de Ardóbriga. Todo iso fixo que o día da inauguración andasen de man en man polas rúas dos viños de Pontedeume suscitando toda clase de comentarios. Os encargos á organizadora 8mares desbordaron ás escasas previsións dos patrocinadores (Deputación de A Coruña e Concello de Pontedeume) e vai ser necesaria unha nova edición para cubrir a demanda de eumeses da vila e da diáspora así como de curiosos doutras vilas mariñeiras cun pasado semellante.

Para Ardóbriga, como asociación que busca a protección do patrimonio local, a mostra serviu ademáis para por de manifesto as múltiples agresións sofridas na paisaxe urbana e rural da nosa comarca. Pódese ver o Pontedeume que foi e comparar co pouco que del queda a día de hoxe. Pódense ver casas e rúas cheas de vida, uns volumes arquitectónicos coherentes, o pazo dos Andrade, o Breamo sen eucaliptos. Certo é que tamén se pode ver a miseria e a desigualdade, pero, era necesario pagar coa destrucción da vila un progreso que ao final nunca dou chegado realmente?

En definitiva, os nosos máis sinceros parabéns para 8mares como entidade organizadora deste evento e un especial agradecemento a o artífice coordinador Xavier Brisset, investigador e divulgador cultural como poucos, polo seu traballo e aportación animadora da precaria vida cultural eumesa e a quen animamos a repetir con outras iniciativas semellantes.

venres, 14 de novembro de 2014

PUBLICACIÓN DO MONOGRÁFICO DO CENTENARIO DO TORQUES DE CENTROÑA

Por fin, tras innumerables atrancos e con nada menos que dous anos de retraso, sae á luz o monográfico que elaboramos dende Ardóbriga con motivo do centenario do achado do Torques de Centroña en 1912: O Torques de Centroña cen anos despois. Publícase como suplemento do nº 21 da revista Cátedra e a o podedes ler na súa versión a cor e formato pdf na web da mesma.

Engadimos seguidamente o texto íntegro leído no acto de presentación polo coordinador da obra Antón Prego Fernández o pasado 10 de outubro no Salón de Actos da Casa da Cultura do concello de Pontedeume:



BOAS TARDES

O Torques de Centroña saíu á luz en setembro de 1912 de maneira casual, nos labores da colleita das patacas. Aboiou das entrañas da terra coma un resucitado que retorna do outro mundo para iniciar unha nova vida.

Estas son as primeiras frases do texto de presentación dunha monografía que tiña que levar dous anos xa publicada e que, por extrañas vicisitudes de distinta índole, veu retrasado o seu alumeamento. Vicisitudes que caseque por si mesmas darían material para unha nova monografía ou polo menos un artigo na revista Cátedra para cando ésta celebre o seu propio centenario. Pero ese labor ímolo deixar para as xeracións vindeiras, para que, se cadra, nos poñan a cada un de nós no lugar que teñamos merecido.

Pero o caso é que a monografía que leva por título O Torques de Centroña cen anos despois sae por fin do prelo ao abeiro da nosa querida revista Cátedra. O resultado para a asociación Ardóbriga é máis que satisfactorio, xa que conseguimos sacar adiante o proxecto que nos propoñéramos aló por febreiro de 2012 e que consta dos seguintes artigos:

O primeiro leva por título: 1912. Achado arqueolóxico en Pontedeume!, vai asinado por dous membros da asociación Ardóbriga (Ramón Infante e Antón Prego) e narra a vida do torques dende o momento do seu descubremento ata a actualidade.

Séguelle un detallado artigo de Aurelia Balseiro: O Torques de Centroña na ourivaría Castrexa. Directora do Museo Provincial de Lugo e responsable ata hai aproximadamente un ano da custodia do Torques, Balseiro é unha gran especialista en ourivaría castrexa e a persoa máis indicada para facer a análise técnica descritiva da peza que lle pedimos dende Ardóbriga.

A continuación temos unha colaboración titulada Os atributos do guerreiro, as ofrendas da comunidade. A interpretación dos torques a través da iconografía de dous investigadores de prestixo internacional: Xosé-Lois Armada e Óscar García-Vuelta que desenvolven as posibles funcións destes obxectos nas sociedades nas que foron fabricados e utilizados en base ás súas representacións iconográficas.

Seguidamente, e de man da arqueóloga Mª Carmen Martínez, temos un Catálogo de Torques Ártabros (que é a tipoloxía á que se adscribe o de Centroña), debidamente actualizado e contextualizado e que ben pode valer como referente para outros autores que traballen estes temas no futuro.



Despois ven o artigo titulado Os territorios e cidades ártabras, do arqueólogo e colaborador habitual de Ardóbriga Fidel Méndez que, perfilando o contexto etnohistórico do pobo ártabro, creador artesán de xoias como o Torques de Centroña, senta as bases para unha innovadora liña de investigación sobre ese pobo prerromano.

Remata a monografía cunha breve reseña titulada O Torques de Centroña, a Asociación Ardóbriga e o Proxecto Castro de Castrelo na que explicamos as razóns que nos levaron a utilizar o Torques como imaxe corporativa e as actividades que a asociación Ardóbriga venimos realizando dende a nosa fundación en relación co que denominamos Proxecto Castro de Castrelo e que ten como fin último a posta en valor do mesmo e a declaración BIC do xacemento.

Non querería rematar esta presentación sen antes expresar a gratitude da Asociación Ardóbriga aos autores e autoras dos diferentes artigos polos seus excelentes e desinteresados traballos e tamén pola súa infinita paciencia, ao Consello de Redacción de Cátedra e ao seu coordinador Alexandre Caínzos polo apoio ao noso proxecto e ao Concello de Pontedeume como editor final da obra. 

MOITAS GRAZAS

luns, 31 de marzo de 2014

UN VERTEDOIRO NO BREAMO

Un novo verquido de lixo, desta vez entullos e restos de obra, amenaza o entorno da capela se San Miguel, no cumio do monte Breamo, con coverter este monumento declarado BIC (Ben de Interese Cultural) nun vertedoiro incontrolado máis dos que abondan polos montes da contorna. 





A asociación Ardóbriga deu parte hai xa tempo da existencia destes verquidos perante o SEPRONA, pero nada se fixo dende entón. Resulta moi difícil saber quen está detrás destes atentados contra o Patrimonio Cultural e Natural da nosa comarca, pero máis difícil resulta comprender como, existindo puntos de recollida de desperdicios, estes vanse depositar nun lugartan senlleiro como este, supoñemos que con alebosía e nocturnidade. Os prexuizos que causan estes atentados á sociedade toda son de difícil cuantificación, a imaxe que ofrecemos como sociedade a os non poucos visitantes que se achegan a este monumento é a dun país terceiromundista que non é quen de protexer axeitadamente os seus máis valiosos bens patrimoniais.

Os restos que deixan os romeiros despois de cada festa non son menos gravosos para a integridade do entorno do santuario.

Observando con perspectiva paisaxista estes atentados contra o Patrimonio e o medioambiente non son menores que outro que se ben xestando lentamente dende hai moitos anos: a invasión abusiva do monocultivo silvícola do eucalipto. O aspecto dos nosos montes non é o que debería ser e a diversidade ecolóxica dos mesmos dista moito de ser a que lle correspondería.

luns, 20 de maio de 2013

PROXECTO TOPONIMIA DE BOEBRE

Nestes días estamos a desenvolver os traballos de campo correspondentes ao Proxecto Toponimia de Pontedeume, iniciados o pasado día 15 de abril e que pensamos concluir próximamente. Os traballos están dirixidos polo arqueólogo D. José López Alonso e neste momento consisten na prospección da zona obxecto da investigación para identificar na cartografía os microtopónimos recollidos de catastros antiguos como o de Ensenada e de diferentes libros parroquiais.


Este Proxecto, que ocupa á nosa asociación dende o momento mesmo da súa fundación, pretende recompilar e ubicar no territorio toda a microtoponimia dos concellos de Pontedeume e de Miño co fin de evitar unha segura perda do patrimonio inmaterial debida, entre outros factores ao radical cambio do uso da terra nos últimos anos. Trátase dun proxecto moi ambizoso a desenvolver a medio e longo prazo, xa que os traballos de campo son en ocasións complexos. Desta vez contamos coa colaboración da Deputación Provincial de A Coruña, a través das súas axudas económicas anuais de promoción cultural para rematar os traballos correspondentes á localización da microtoponimia da parroquia de Santiago de Boebre do concello de Pontedeume.

martes, 19 de marzo de 2013

ENTREVISTA A UN ADIANTADO DA ARQUEOLOXÍA EUMESA

O pasado sábado 16 de marzo unha comisión de tres ardóbrigos desplazámonos ata A Coruña para falar coa persoa que fixo a primeira prospección arqueolóxica no xacemento de A Ínsua, en Boebre. Don Gonzalo López López (Pontedeume 1939), sacerdote que foi profesor na Academia Luis Vives de Pontedeume entre 1968 e 1973.

Don Gonzalo realizou esa primeira prospección o ano 1968 ou 69 na compaña de D. Salvador Ares Espada, Dr. en Hª da Arte, e máis D. Agustín Caamaño, daquela cura párroco na de Santiago de Boebre. Os tres homes cultos e coñecedores dos achados do torques  e da Vila de Centroña e sabedores da existencia de restos romanos pola parte de Sopazos. Ademáis estaban ao tanto da antigüidade de moitos dos topónimos da contorna ártabra. 
Decidiron que había que rexistrar gráficamente eses xacementos e dispuxéronse a facer unha prospección ocular pola costa dende Pontedeume ata Boebre. Os tres planificaron unha espedición polas penas de A Macuca adiante como tres adiantados da, aínda por nacer, asociación Ardóbriga.
Atoparon restos romanos en todo o percorrido, sobradamente tégula romana e tella visigoda, ademáis de restos de paramentos pétreos, os mellor conservados os de Sopazos. A sorpresa chegou cando chegaron á punta Carboeira e, nunha leira recén traballada, atoparon unha sepultura que o arado deixara ao descuberto. Limparon os restos cunhas brochas que levaban e observaron un enterramento moi semellante ao atopado por nós na intervención do 2011: ausencia total de exoval, perímetro da foxa de chantos pétreos e orientación coa cabeza ao Oeste. Fixeron fotos e debuxos e llos entregaron a Chamoso Lamas, que daquela traballaba na restauración da igrexa de San Xoan de Vilanova en Miño, por ver se se interesaba pola xaciga e se poidese facer algo. Pero a cousa quedou ahí, o material gráfico en paradoiro descoñecido, a leira estaba plantada na seguinte excursión e non puideron ver nada máis. Ata a intervención de Don Agustín con nenos de Boebre nos anos 70, pero iso é outra historia.

luns, 4 de marzo de 2013

DÚAS NOVAS SOBRE PATRIMONIO EUMÉS

Dúas novas sobre Patrimonio eumés foron publicadas recentemente no Diario de Ferrol con quen o Concello de Pontedeume semella ter unha boa relación.
A primeira delas ten data 4 de xaneiro de 2013 e dá conta do achado da que xa podemos chamar Lápida do Matadoiro, acontecemento do que informamos neste mesmo blog. Como ocorre case sempre neste tipo de novas, a información está plagada de inexactitudes, a principal delas é cando dí que " los responsables del gobierno municipal suelen buscar la ayuda de los expertos de Patrimonio Cultural de la Xunta para que sean ellos los que analicen, valoren y documenten el hallazgo". A axuda que os responsables do goberno local buscaron foi na nosa Asociación Cultural Ardóbriga para que lles dixéramos que tiñan que facer co inesperado achado, e fomos nós os que lles recordamos que tiñan que cumprir a lei e dar parte ás autoridades de Patrimonio. E iso foi o que finalmente fixeron, as autoridades municipais de Pontedeume, despois de escoitar o noso consello, informaron a Patrimonio e informaron á prensa ninguneando, como ven sendo habitual, á Asociación Ardóbriga.
Ademáis, o Diario de Ferrol afirma que " en estos casos anteriores, tanto el lugar del hallazgo como la historia vinculada a cada una de las piezas se difunden a través de carteles informativos situados al pie de las piedras" o que é absolutamente falso. Ardóbriga está preparando a posta en valor das lápidas en dependencias municipais, na que, entre outras cousas temos previsto facer paneis con información sobre elas, pero que aínda non están feitos por estar supeditados ao resultado do estudo previo que estamos a elaborar.

A segunda das novas ten data 28 de febreiro de 2013 e informa sobre a catalogación de seis novas mámoas na parroquia eumesa de Ombre, no lugar de Gunturiz. A principal novidade desta noticia é o agradecemento que os resposables municipais adican á empresa contratada por eles para a realización do PXOM e á colaboración de veciños e propietarios. En Ardóbriga non estamos afeitos a tales consideracións.
personal del concello trabajó en la limpieza de la zona en la que fueron localizados los túmulos luis polo Pero a novidade queda ahí, xa que as mámoas en cuestión xa figuraban no catálogo do último borrador de PXOM e o único que fixo o concello foi o desbroce necesario para acceder a elas (ben se ve na foto) e así, os técnicos de Consultora Galega, poder delimitar a área de protección. O que dista moito de ser unha posta en valor, malia o que poidan decir dende o concello.
 A non ser que consideremos novidade a afirmación seguinte:  "fueron objeto de investigación a partir de las pesquisas recogidas en una publicación de origen inglés". Esta frase non carece de orixinalidade pero responde a unha inexacta interpretación dada a unha observación realizada polo técnico arqueólogo in situ. Segundo nos informou de primeira man o propio técnico da empresa que está a redactar o PXOM de Pontedeume, é que "existe un paralelo entre un dos túmulos do concello (de forma de barra alongada) e outro británico, concretamente o Chettle Long Barrow".
 Este técnico contactou con membros de Ardóbriga para que lle aclarásemos algúns puntos referentes a alegacións presentadas por nós a o citado Plan. En concreto pediron que lles indicáramos as casas do arquitrecto A. Tenreiro de O Barro e de Campolongo, ademáis do lugar exacto onde apareceu o Torques de Centroña. Un membro de Ardóbriga acompañou ao técnico o pasado mércores 27 de febreiro polos diferentes lugares que interesaban.

luns, 11 de febreiro de 2013

ACHADO DOUTRA LÁPIDA EN PONTEDEUME

Foi no mes de decembro, pero non o quixemos publicar antes de que viñesen a vela os inspectores de Patrimonio. O concelleiro de obras avisounos do achado feito por un grupo de persoas que realizaban traballos de limpeza nunha finca propiedade do concello de Pontedeume situada na parroquia de Centroña e coñecida polo nome de O Matadeiro, xa que alí edificouse nos anos 70 un edificio destinado a matadoiro municipal e que nunca chegou a desempeñar tal cometido. 
A finca atopábase en estado de total abandono, con moita maleza e non pouco lixo. O edificio, nunca totalmente rematado, non chega á ruína pero pouco lle falta. Ademais, é moi probable que sexa ilegal xa que está dentro dos terreos de protección de costas.
Pero o que nos interesa agora é falar do achado que fixeron as persoas que foron limpar as instalacións. No interior do edificio, e sen amosar sinais que delataran a súa procedencia, atoparon unha peza rectangular de granito de gran fino de aproximadamente 150x50 cm. cunha cara traballada con maestría co que sen dubida é unha inscrición funeraria. A lápida ten gravado un texto no seu canto con letras de tipo latino en baixo relevo, pero está tan deteriorado que resultou moi dificil de descifrar nunha primeira vista.


Pero o máis interesante é o escudo da parte frontal que contén, na súa parte superior, unha cartela coa palabra latina MEMENTO e na inferior unha calaveira en tres cuartos con dous fémures fragmentados cruzados por detrás.



Os técnicos de Patrimonio que viñeron recoñecer o achado situaron cronolóxicamente esta lápida na Idade Media, pero expertos de Ardóbriga en Historia e en Arte opinamos que pola forma en pel de touro ou de casulla do escudo, a disposición en tres cuartos do cranio, a precisión anatómica dos fémures e o tema do epígrafe, non pode ser anterior ao século XVI.
A lápida atópase agora depositada no xardín da Casa da Cultura de Pontedeume, xunto coas encontradas na Ínsua e trasladadas no 2011 por Ardóbriga e a incluiremos no estudo e calco que estamos a facer de todas elas.

mércores, 16 de xaneiro de 2013

AS LÁPIDAS DO CASTRO DE A INSUA

Como xa dimos conta noutra entrada deste blog, un dos indicios que nos levaron a promover a actuación arqueolóxica no castro de A Insua, na parroquia de Boebre (Pontedeume) foron as tres lápidas atopadas accidentalmente nas obras de ancheamento da pista que chega ao chamado coto de Lago ou de A Insua e que se atopaban no xardín dos propietarios do terreo onde apareceran. Naquela actuación tamén atopáramos, entre outras cousas, unha lápida de granito cunha cruz de Malta. Ardóbriga xestionou co Concello de Pontedeume o traslado das catro pezas ao xardín da Casa da Cultura municipal.


No pasado mes de decembro comezamos os traballos de rexistro e calco dos gravados e dos relevos de cada unha das pedras. A nosa intención é elaborar un completo informe para que o concello solicite a Patrimonio o depósito provisional en situación de exposición permanente en dependencias municipais de Pontedeume das lápidas e que poidamos disfrutar delas como parte que son do patrimonio local.


luns, 23 de xaneiro de 2012

A LENDA DOS CAINCEIROS DE BOEBRE



Mentres faciamos os traballos de recompilación da microtoponimia da parroquia de Santiago de Boebre, no concello de Pontedeume, tivemos ocasión de entrevistarnos con varias persoas de avanzada idade. Preguntados polo motivo do alcume de “cainceiros” para os habitantes da parroquia, estes contestaron coa narración dunha lenda local que, con lixeiras variantes segundo o narrador ven sendo como segue:
“Hai moitísimos anos a igrexa parroquial de Boebre non estaba onde está agora senón na illa que chaman Carboeira e o cemiterio en terra firme no lugar chamado coto da Insua. Como a Carboeira estaba daquela separada da terra por un estreito brazo de mar, cando os fegreses eran chamados para ires a misa tiñan que atravesalo e o facían a través dun pontón fabricado con caínzos. Por este motivo, e dende entón, aos de Boebre lles chaman cainceiros.”
En primeiro lugar, e para quen o descoñeza, un caínzo é un entrabado de paus entrelazados xeralmente de madeira de abeleira utilizado na Galicia tradicional nos laterais dos carros para soster a carga, ademais podía ter outros usos como paneis separadores de espazos nas palleiras ou nas cortes.
En segundo lugar, esta lenda ten un especial interese por diversas razóns como a antigüidade do relato, narrado por persoas de moi avanzada idade que afirman tela escoitado sendo nenos de boca dos seus avós. Por outro lado, unhas lápidas de granito aparecidas a principios dos anos 80 nunha finca situada no coto da Insua ao facer as obras de ancheamento do camiño semellan dar un risco de veracidade á narración. Ademais, é preciso lembrar que no coto da Insua hai un castro catalogado do que aínda é visible un parapeto de terra no istmo da península que forma o coto.
Cando nun mesmo lugar conflúen indicios tan diversos é moi posible que nel se agochen restos dun pasado especialmente significativos para as persoas que viviron ao seu carón e non menos para as que viven hoxendía.

luns, 2 de maio de 2011

TOPONIMIA





Noviembre-diciembre 2010


A conservación da microtoponímia dos concellos de Miño e Pontedeume está no mesmo xermolo de Ardóbriga, xa que este foi un dos intereses comúns que nos levaron a constituirmos como asociación. Varios dos actuais membros levabamos xa un tempo recompilando nomes de lugar obtidos a partir das fontes máis diversas.
É por este motivo que dende que escomezamos a programar actividades dentro de Ardóbriga decidimos adicar parte dos nosos esforzos no cumprimento dese obxectivo fundacional creando o noso particular Proxecto Toponimia de Pontedeume e Miño. Asemade, a AAVV de Boebre, que nos cede o seu local para empregalo como sé, pedíronnos hai xa tempo axuda para normalizar os nomes dos camiños e facilitar o tránsito pola parroquia de servicios como correos ou repartos. Así pois, decidimos iniciar o proxecto polas parroquia eumesa de Boebre e pola veciña e miñesa de Perbes, das que,ademáis, xa tiñamos unha boa chea de nomes recollidos en fontes documentais.
O pasado mes de novembro Ardóbriga contacta con persoal do
SITGA (Sistema de Información Territorial de Galicia), para ofrecer a nosa colaboración voluntaria no PTG (Proxecto Toponimia de Galicia). Tras varios aprazamentos e demoras chegamos a concertar unha cita nas dependencias do SITGA coa funcionaria encargada de establecer contacto coas entidades sociais colaboradoras como Ardóbriga. A tal fin desprazamos a Santiago unha delegación da nosa asociación formada por dous membros da directiva. Alí, o técnico da empresa contratada pola Xunta transmitiunos, nun exahustivo e intenso curso preparatorio, as instruccións, consellos e materiais cartográficos e de softwhere precisos para o traballo de campo de rexistro da microtoponimia local nos formatos nos que eles traballan. Unha vez rematada esta parte do traballo, enviarémola ao SITGA para o traballo de gabinete e o sometemento a dictame pola CTG (Comisión de Toponimia de Galicia).
Mediado o mes de decembro, convocamos aos veciños de Boebre a unha reunión no local social para informarlos dos traballos que estabamos a desenvolver e a súa finalidade e máis para demandar a súa colaboración, especialmente dos de máis idade, para identificar os topónimos in situ e así poder ubicalos con precisión nas ortofotos que nos proporcionaran en Santiago.
Na semanas e meses seguintes fomos realizando unha chea de fichas con nomes de lugar de diferente categoría, dende núcleos de poboación ata lugares acasarados, dende montes ata leiras, dende fontes ata regatos. Agora estamos a traballar, ademáis, na recompilación dos talasónimos (nomes de lugar costeiros), o que representa unha verdadeira mina de nomes, algún deles verdadeiramente curiosos.
Trátase, en suma, dun traballo ímprobo para o que, dende aquí, demandamos axuda, principalmente para o traballo de campo, pero tamén como informantes. Colaboración, tanto particular como institucional, que nos axude a conservar esa parte inmaterial do noso patrimonio cultural.