O día 24 de outubro de 2008 nace en Pontedeume a asociacion Ardóbriga como resultado das inquedanzas dun grupo de persoas conscientes do risco de desaparición dun patrimonio cultural que nos foi legado polas xeracións pasadas e do que a sociedade actual semella non ser quen de transmitir para uso e disfrute das vindeiras.
Amosando publicacións coa etiqueta Arqueoloxía. Amosar todas as publicacións
Amosando publicacións coa etiqueta Arqueoloxía. Amosar todas as publicacións

luns, 12 de setembro de 2016

EN BUSCA DA VILA ROMANA DE CENTROÑA

O xacemento de época antiga ou tardo-antiga máis importante do concello de Pontedeume é a coñecida como Vila romana de Centroña, que foi escavada por José María Luengo no ano 1950 puidéndose ver os materiais atopados (restos de tégula e latericio, mosaico, mármore e fragmentos de pintura mural) expostos no Museo Arqueolóxico do Castelo de San Antón (A Coruña). O xacemento foi datado no século IV da nosa era e o informe da intervención publicado no Tomo XVII do Caderno de Estudos Galegos no ano 1962.


Materiais da Vila romana de Centroña.

Logo da escavación de Luengo non volveu haber intervencións coñecidas na Vila de Centroña, pero si temos constancia por veciños dos arredores do achado de materiais como restos de mosaico na cala inmediatamente inferior chamada O Cerrulo (aínda que algúns recentemente teñan a teima de cabiarlle o nome polo de Jajuai). 


Calas de Centroña e O Cerrulo

O pasado sábado 10 de setembro un grupo de ardóbrigos, dirixidos polo noso particular guía local Gonzalo (e desde xa ardóbrigo de honor) dirixímonos ao lugar de O Cerrulo en busca do que puidese quedar da Vila romana de Centroña.



O borde litoral da parroquia de Centroña está formado por un acantilado de mediana altura (pouco máis de 15 ou 20 metros de altura) de rocha de lousa e xabre moi alterada e traballada ano tras ano por mareas e correntes que a van desfacendo de maneira ben visible. O límite entre as terras de cultivo e a ría está inzado por unha franxa de mesta fraga de castiñeiros, salgueiros e loureiros que van caendo ao mar a medida que este socava a inestable terra que a sostén. Por este terreo, certamente perigos, tivemos que adentrarnos para poder chegar ao pouco que queda hoxe en día da Vila romana.


Os acantilados están moi erosionados
O que nos mostrou Gonzalo foi un resto de paramento cuberto pola hedra que despexamos para poder velo mellor,  Os restos que puidemos ver teñen forma de U e uns 2 metros de altura na parte máis alta e uns 3 metros de ancho no seu interior, construído en obra de mampostería de xisto con algunha peza de granito polo medio.


Os restos que atopamos estaban cubertos pola hedra




Levabamos unha copia do plano levantado no seu día por J.M. Luengo, e despois de darlle moitas volta concluímos que se trataba dos mesmos muros da parte sur que aparecen no plano. Despistou moito o feito de que non queda absolutamente nada dos fragmentos de muro que había ao norte, pero é que realmente os axentes erosivos traballan con moita intensidade nesa parte da costa. O realmente sorprendente é que os restos atopados non parecen tan deteriorados despois de 66 anos de exposición ás inclemencias se os comparamos coas fotos da escavación que publicamos.


Plano do xacemento levantado por J.M. Luengo en 1950
Fotos da escavación, Museo Arqueolóxico de A Coruña.

Agora toca reflexionar sobre a necesidade dunha nova intervención que de seguro sacaría á luz máis elementos materiais que puideran contribuir ao  mellor coñecemento do noso pasado.

venres, 19 de agosto de 2016

SOBRE AS PEDRAS GRAVADAS APARECIDAS EN NOGUEIROSA

O pasado día 15 de agosto o xornal La Voz de Galicia daba conta dun achado supostamente arqueolóxico a instancias do coñecido empresario eumés Cheché Veiga que atopou nunha finca nas proximidades do castro de Nogueirosa dúas pedras cunhas imaxes gravadas. Onte, un grupo de socios de Ardóbriga acompañados polo alcalde de Pontedeume e os concelleiros de Cultura e de Obras puidemos examinar nos xardíns da Casa da Cultura onde está depositadas, xunto ás lápidas de a Ínsua e de Centroña, á espera do exame dos expertos que envíe Patrimonio para a súa avaliación.


Entre o grupo non había persoas especializadas en gravados prehístóricos, pero a maioría eramos coñecedores da Historia da Arte con certa experiencia no tema por ter visitado numerosas estacións de gravados rupestres en diferentes zonas de Galicia e mesmo con coñecemento dos procesos técnicos da cantería e da talla en pedra. Observamos as pedras e analizamos diferentes aspectos das mesmas:

1. AS PEDRAS: 
Trátase de dous bloques de granito de forma cadrangular irregular de aproximadamente un metro de longo por uns 80 cm de ancho e uns 20 de grosor. As pedras están en bruto e presentan aristas que carentes de erosión que revelan unha extracción de canteira relativamente recente (non hai máis que comparalas coas pedras veciñas procedentes de A Ínsua de non máis 500 ou 600 anos de antigüidade). Non é frecuente, ademais, que este tipo de gravados aparezan sobre pedras destas características.

Pedra nº 2

Pedra nº 1


2. A ICONOGRAFÍA:
Na pedra que chamaremos nº 1 hai dúas formas xeométricas, unha delas é unha espiral atravesada por unha liña rematada nos extremos polo que pode interpretarse como puntas de frecha contrapostas, o outro deseño consiste nun tríscele formado por tres estreitas medias lúas que lembran follas de fouciño cunhas cazoliñas intercaladas nos tres hocos. Os temas da espiral e o tríscele son frecuentes na iconografía dos pobos célticos, é de todos coñecido, pero os aspectos formais con que aparecen aquí son certamente innovadores e non se parecen estilísticamente a ningunha que teñamos visto antes en museos ou publicacións. 
Na pedra que chamaremos nº2 pódense ver tres imaxes: unha figura animal (acaso unha cerva?), unha figura humana moi esquemática e co que podería ser un arco na súa man dereita e un conxunto de liñas formando unha especie de espiña de peixe o de árbore sen follas. Son motivos frecuentes na iconografía dos petroglifos da Idade do Bronce, pero estes adoitan aparecer sobre afloramentos de rocha natural (de aí a denominación de arte rupestre) e non sobre fragmentos de pedra extraídos de canteira. Ademais o aspecto do "arqueiro" lembra máis ao monicaco feito por un neno que aos cazadores ou guerreiros que se poden ver, por exemplo, en Campolameiro.





3. A TÉCNICA:
A técnica empregada é lixeiramente diferente nas dúas pedras. Nos dous casos empregáronse procedementos de talla indirecta cunha ferramenta punzante (punteiro) na pedra nº 2 e cunha ferramenta de corte (cicel ou mesmo mediacana) que deixou claras pegadas nas puntas dos brazos do tríscele na nº 1, as cazoliñas desta foron feitas cun instrumento de corte xiratorio (taladro ou trépano) inexistente na prehistoria e as pegadas pódense notar tanto á vista como ao tacto.





CONCLUSIÓNS:
Á espera do dictame do experto de patrimonio, todo parece indicar que as formas talladas nas dúas pedras son de factura moderna. Ademais, no contexto da visita puidemos saber que nos días anteriores as pedras foron analisadas por Juan Sobrino e por membros do Grupo Arqueolóxico Terra de Trasancos coincidindo a súa opinión coa nosa.

luns, 25 de abril de 2016

INTERESANTE PUBLICACIÓN SOBRE O GOLFO ÁRTABRO

Recén caeu nas nosas mans un libro titulado EL GOLFO ÁRTABRO. Fragmentos de historia litoral y patrimonio. de varios autores e coeditado por V. Alonso, A. R. Colmenero e A. Goy, está publicado pola Universidade de A Coruña con data 2014.




Este libro consta de cinco estudos asinados por sete especialistas de prestixo en arqueoloxía, historia antiga e historia medieval co eixe temático delimitado polo litoral do Golfo Ártabro. Aporta novas visións actualizadas que contribúen ao coñecemento do patrimonio dunha rexión de significativa relevancia xa nos tempos antigos. 

Non abondan as monografías que encaren a etnohistoria dos ártabros, salvo a obra de referencia OS ÁRTABROS. Estudo xeográfico e etnohistórico de F.J. González García (Ourense, 2003), para coñecer ao pobo de da nome ao noso Golfo é preciso rastrexar artigos diseminados por revistas especializadas de eido local ou museístico, acodir a actas de congresos ou revisar publicacións en diferentes linguas. Bótase en falta unha publicación divulgativa que poña todos eses coñecementos dispersos ao alcance do gran público e que sirva de fomento do interese polo patrimonio local.

Pero si unha cousa nos agradou de maneira especial deste libro foi o que atopamos na páxina 97, dentro dun extenso artigo titulado Unha viaxe á Artabria. Valoración arqueolóxica e patrimonial da franxa litoral este do golfo Ártabro asinado por Xurxo Ayán Vila e Elías López Romero, e baixo o epígrafe Un modelo exitoso: historia local e asociacionismo en Pontedeume, os autores fan un favorable recoñecemento á nosa labor como asociación Árdóbriga do que non podemos por menos que estar sentidamente agadecidos. Tamén, como veredes, se recoñece o labor da revista Cátedra, no ámbito da cal nos movemos moitos ardóbrigos e de cuxo Consello de Redacción sempre recibimos apoio e colaboración.



Esperamos dende Ardóbriga que aos autores non lles pareza mal que reproduzamos a páxina na que nos mencionan, xa que desta maneira tamén poñemos en valor o seu traballo a prol do coñecemento e protección do patrimonio. Ademais, e iso non o ímos reproducir (teredes que mercar o libro), tamén dedican un epígrafe á nosa intervención arqueolóxica do ano 2011 no castro de A Ínsua (Boebre,Pontedeume) na páxina 79.

venres, 14 de novembro de 2014

PUBLICACIÓN DO MONOGRÁFICO DO CENTENARIO DO TORQUES DE CENTROÑA

Por fin, tras innumerables atrancos e con nada menos que dous anos de retraso, sae á luz o monográfico que elaboramos dende Ardóbriga con motivo do centenario do achado do Torques de Centroña en 1912: O Torques de Centroña cen anos despois. Publícase como suplemento do nº 21 da revista Cátedra e a o podedes ler na súa versión a cor e formato pdf na web da mesma.

Engadimos seguidamente o texto íntegro leído no acto de presentación polo coordinador da obra Antón Prego Fernández o pasado 10 de outubro no Salón de Actos da Casa da Cultura do concello de Pontedeume:



BOAS TARDES

O Torques de Centroña saíu á luz en setembro de 1912 de maneira casual, nos labores da colleita das patacas. Aboiou das entrañas da terra coma un resucitado que retorna do outro mundo para iniciar unha nova vida.

Estas son as primeiras frases do texto de presentación dunha monografía que tiña que levar dous anos xa publicada e que, por extrañas vicisitudes de distinta índole, veu retrasado o seu alumeamento. Vicisitudes que caseque por si mesmas darían material para unha nova monografía ou polo menos un artigo na revista Cátedra para cando ésta celebre o seu propio centenario. Pero ese labor ímolo deixar para as xeracións vindeiras, para que, se cadra, nos poñan a cada un de nós no lugar que teñamos merecido.

Pero o caso é que a monografía que leva por título O Torques de Centroña cen anos despois sae por fin do prelo ao abeiro da nosa querida revista Cátedra. O resultado para a asociación Ardóbriga é máis que satisfactorio, xa que conseguimos sacar adiante o proxecto que nos propoñéramos aló por febreiro de 2012 e que consta dos seguintes artigos:

O primeiro leva por título: 1912. Achado arqueolóxico en Pontedeume!, vai asinado por dous membros da asociación Ardóbriga (Ramón Infante e Antón Prego) e narra a vida do torques dende o momento do seu descubremento ata a actualidade.

Séguelle un detallado artigo de Aurelia Balseiro: O Torques de Centroña na ourivaría Castrexa. Directora do Museo Provincial de Lugo e responsable ata hai aproximadamente un ano da custodia do Torques, Balseiro é unha gran especialista en ourivaría castrexa e a persoa máis indicada para facer a análise técnica descritiva da peza que lle pedimos dende Ardóbriga.

A continuación temos unha colaboración titulada Os atributos do guerreiro, as ofrendas da comunidade. A interpretación dos torques a través da iconografía de dous investigadores de prestixo internacional: Xosé-Lois Armada e Óscar García-Vuelta que desenvolven as posibles funcións destes obxectos nas sociedades nas que foron fabricados e utilizados en base ás súas representacións iconográficas.

Seguidamente, e de man da arqueóloga Mª Carmen Martínez, temos un Catálogo de Torques Ártabros (que é a tipoloxía á que se adscribe o de Centroña), debidamente actualizado e contextualizado e que ben pode valer como referente para outros autores que traballen estes temas no futuro.



Despois ven o artigo titulado Os territorios e cidades ártabras, do arqueólogo e colaborador habitual de Ardóbriga Fidel Méndez que, perfilando o contexto etnohistórico do pobo ártabro, creador artesán de xoias como o Torques de Centroña, senta as bases para unha innovadora liña de investigación sobre ese pobo prerromano.

Remata a monografía cunha breve reseña titulada O Torques de Centroña, a Asociación Ardóbriga e o Proxecto Castro de Castrelo na que explicamos as razóns que nos levaron a utilizar o Torques como imaxe corporativa e as actividades que a asociación Ardóbriga venimos realizando dende a nosa fundación en relación co que denominamos Proxecto Castro de Castrelo e que ten como fin último a posta en valor do mesmo e a declaración BIC do xacemento.

Non querería rematar esta presentación sen antes expresar a gratitude da Asociación Ardóbriga aos autores e autoras dos diferentes artigos polos seus excelentes e desinteresados traballos e tamén pola súa infinita paciencia, ao Consello de Redacción de Cátedra e ao seu coordinador Alexandre Caínzos polo apoio ao noso proxecto e ao Concello de Pontedeume como editor final da obra. 

MOITAS GRAZAS

martes, 8 de xullo de 2014

CLASIFICACIÓN E SIGLADO DOS MATERIAIS DE A ÍNSUA

Por fin, tres anos despois de rematar a intervención arqueilóxica no castro de A Ínsua en Boebre (Pontedeume), poidemos continuar cos traballos de siglado e clasificación dos materiais atopados no xacemento. A subvención da Deputación provincial de A Coruña do ano 2013 financia parte dos gastos correspondentes a estes traballos e máis á datación dos restos humanos máis antigos aparecidos na derradeira xornada de escavación en outubro de 2011. 






O porqué do retraso na conclusión destes labores témola na prohibición de solicitar a subvención do 2012 para un proxecto do ano anterior, co que non poidemos facelo ata o ano 2013. Ademáis a Deputación leva un ano de retraso, por causas que descoñecemos, na concesión e pago das súas subvencións.

Estes traballos son financiados pola Deputación de A Coruña

martes, 22 de outubro de 2013

EXCURSION CON ROXÍN ROXAL

O pasado domingo 20 de outubro a Asociación Libre de Paderne Roxín Roxal programou un dos seus roteiros de outono ao que acodeu, coma sempre, moitísima xente (fontes da organización estimaron unhas cen persoa,s entre as que había un grupo de nenos do colexio de Andrade coa súa mestra) e, coma sempre, a organización foi excelente.
O destino desta ocasión foi a parroquia de Torres no concello de Vilarmaior para contemplar os petróglifos descubertos nos últimos anos pola asociación Grupo Arqueolóxico Terra de Trasancos e publicados en diferentes números da revista Anuario Brigantino de Betanzos. Varios grupos de ardóbrigos nos achegamos ata alí para coñecer de primeira man estes novos achados arqueolóxicos.


Os gravados foron comentados por Alberto López, membro do Grupo Arqueolóxico Terra de Trasancos e un dos descubridores destes xacementos rupestres, únicos no Norte de Galicia por incluir nos seus repertorios iconográficos algunhas figuras de probable referente antropomórfico.


Os organizadores da excursión dispuxeron dun gran plástico negro que ían colocando sobre as distintas estacións improvisando unha rudimentaria tenda de campaña oscura e iluminando os gravados coa luz rasante dunhas linternas. Desta maneira puidemos ver claramente o relevo que coa luz do día sería case imposible apreciar.


A excursión finalizou cun xantar nos locais sociais do concello de Vilarmaior.



luns, 23 de setembro de 2013

VISITA AO CASTRO DE ELVIÑA

O pasado venres día 20 de setembro un grupo de ardóbrigos desprazámonos ata A Coruña para ver os traballos que se están a desenvolver na presente campaña arqueolóxica dirixida polo noso habitual colaborador o arqueólogo Fidel Méndez que nos explicou o plantexamento da campaña e os traballos que se levan feito ata o de agora.




Agardaremos a que os traballos vaian avanzando para noutra visita  facer seguimento das novidades que aparezan.

martes, 19 de marzo de 2013

ENTREVISTA A UN ADIANTADO DA ARQUEOLOXÍA EUMESA

O pasado sábado 16 de marzo unha comisión de tres ardóbrigos desplazámonos ata A Coruña para falar coa persoa que fixo a primeira prospección arqueolóxica no xacemento de A Ínsua, en Boebre. Don Gonzalo López López (Pontedeume 1939), sacerdote que foi profesor na Academia Luis Vives de Pontedeume entre 1968 e 1973.

Don Gonzalo realizou esa primeira prospección o ano 1968 ou 69 na compaña de D. Salvador Ares Espada, Dr. en Hª da Arte, e máis D. Agustín Caamaño, daquela cura párroco na de Santiago de Boebre. Os tres homes cultos e coñecedores dos achados do torques  e da Vila de Centroña e sabedores da existencia de restos romanos pola parte de Sopazos. Ademáis estaban ao tanto da antigüidade de moitos dos topónimos da contorna ártabra. 
Decidiron que había que rexistrar gráficamente eses xacementos e dispuxéronse a facer unha prospección ocular pola costa dende Pontedeume ata Boebre. Os tres planificaron unha espedición polas penas de A Macuca adiante como tres adiantados da, aínda por nacer, asociación Ardóbriga.
Atoparon restos romanos en todo o percorrido, sobradamente tégula romana e tella visigoda, ademáis de restos de paramentos pétreos, os mellor conservados os de Sopazos. A sorpresa chegou cando chegaron á punta Carboeira e, nunha leira recén traballada, atoparon unha sepultura que o arado deixara ao descuberto. Limparon os restos cunhas brochas que levaban e observaron un enterramento moi semellante ao atopado por nós na intervención do 2011: ausencia total de exoval, perímetro da foxa de chantos pétreos e orientación coa cabeza ao Oeste. Fixeron fotos e debuxos e llos entregaron a Chamoso Lamas, que daquela traballaba na restauración da igrexa de San Xoan de Vilanova en Miño, por ver se se interesaba pola xaciga e se poidese facer algo. Pero a cousa quedou ahí, o material gráfico en paradoiro descoñecido, a leira estaba plantada na seguinte excursión e non puideron ver nada máis. Ata a intervención de Don Agustín con nenos de Boebre nos anos 70, pero iso é outra historia.

luns, 4 de marzo de 2013

DÚAS NOVAS SOBRE PATRIMONIO EUMÉS

Dúas novas sobre Patrimonio eumés foron publicadas recentemente no Diario de Ferrol con quen o Concello de Pontedeume semella ter unha boa relación.
A primeira delas ten data 4 de xaneiro de 2013 e dá conta do achado da que xa podemos chamar Lápida do Matadoiro, acontecemento do que informamos neste mesmo blog. Como ocorre case sempre neste tipo de novas, a información está plagada de inexactitudes, a principal delas é cando dí que " los responsables del gobierno municipal suelen buscar la ayuda de los expertos de Patrimonio Cultural de la Xunta para que sean ellos los que analicen, valoren y documenten el hallazgo". A axuda que os responsables do goberno local buscaron foi na nosa Asociación Cultural Ardóbriga para que lles dixéramos que tiñan que facer co inesperado achado, e fomos nós os que lles recordamos que tiñan que cumprir a lei e dar parte ás autoridades de Patrimonio. E iso foi o que finalmente fixeron, as autoridades municipais de Pontedeume, despois de escoitar o noso consello, informaron a Patrimonio e informaron á prensa ninguneando, como ven sendo habitual, á Asociación Ardóbriga.
Ademáis, o Diario de Ferrol afirma que " en estos casos anteriores, tanto el lugar del hallazgo como la historia vinculada a cada una de las piezas se difunden a través de carteles informativos situados al pie de las piedras" o que é absolutamente falso. Ardóbriga está preparando a posta en valor das lápidas en dependencias municipais, na que, entre outras cousas temos previsto facer paneis con información sobre elas, pero que aínda non están feitos por estar supeditados ao resultado do estudo previo que estamos a elaborar.

A segunda das novas ten data 28 de febreiro de 2013 e informa sobre a catalogación de seis novas mámoas na parroquia eumesa de Ombre, no lugar de Gunturiz. A principal novidade desta noticia é o agradecemento que os resposables municipais adican á empresa contratada por eles para a realización do PXOM e á colaboración de veciños e propietarios. En Ardóbriga non estamos afeitos a tales consideracións.
personal del concello trabajó en la limpieza de la zona en la que fueron localizados los túmulos luis polo Pero a novidade queda ahí, xa que as mámoas en cuestión xa figuraban no catálogo do último borrador de PXOM e o único que fixo o concello foi o desbroce necesario para acceder a elas (ben se ve na foto) e así, os técnicos de Consultora Galega, poder delimitar a área de protección. O que dista moito de ser unha posta en valor, malia o que poidan decir dende o concello.
 A non ser que consideremos novidade a afirmación seguinte:  "fueron objeto de investigación a partir de las pesquisas recogidas en una publicación de origen inglés". Esta frase non carece de orixinalidade pero responde a unha inexacta interpretación dada a unha observación realizada polo técnico arqueólogo in situ. Segundo nos informou de primeira man o propio técnico da empresa que está a redactar o PXOM de Pontedeume, é que "existe un paralelo entre un dos túmulos do concello (de forma de barra alongada) e outro británico, concretamente o Chettle Long Barrow".
 Este técnico contactou con membros de Ardóbriga para que lle aclarásemos algúns puntos referentes a alegacións presentadas por nós a o citado Plan. En concreto pediron que lles indicáramos as casas do arquitrecto A. Tenreiro de O Barro e de Campolongo, ademáis do lugar exacto onde apareceu o Torques de Centroña. Un membro de Ardóbriga acompañou ao técnico o pasado mércores 27 de febreiro polos diferentes lugares que interesaban.

luns, 28 de xaneiro de 2013

07-12-12 CHARLA DE ANTÓN MALDE

A información sobre actividades relacionadas co Patrimonio que nos intercambiamos as distintas asociacións que temos interese na súa conservación sempre acaba por dar bos froitos. Tal foi o que aconteceu cunha nota informativa enviada polos compañeiros da Asociación Libre de Paderne Roxín Roxal que nos daba conta dunha actividade organizada polo grupo de Investigación do Castro de As Travesas en colaboración coa concellería de Cultura do concello de Carral. A actividade consistía nunha charla-mostra sobre a actuación arqueolóxica nese castro a cargo do responsable da mesma Antón Malde. Un grupo de ardóbrigos nos interesamos en asistir á actividade e contactamos coa concellería de Cultura de Carral para concertar data e hora. Como non parecía haber unha data axeitada, Malde acabou por ofrecerse a achegarse ata Pontedeume acompañado pola tamén arqueóloga Elisa Amigo para ofrecernos a charla en Pontedeume, o que dende aquí lles agradecemos moito.



A charla tivo lugar no salón de actos da Casa da Cultura de Pontedeume, no antigo convento dos agostiños e asistiu un nutrido grupo de afeccionados á arqueoloxía, non todos membros de Ardóbriga, entre os que había unha representación da corporación municipal encabezada polo alcalde Gabriel Torrente.


Antón Malde relatou as circunstancias que levaron á intervención arqueolóxica no castro e o papel fundamental que supuxo a iniciativa municipal como promotor e comprador dos terreos. Está claro que a sensibilidade dos políticos é fundamental para desenvolver proxectos de estudo e posta en valor de unidades patrimoniais de caracter emblemático, como sería o noso castro de Castrelo. No caso de As Travesas, Malde resaltou a súa importancia dentro do contexto das redes viarias da tardo-antigüidade.






sábado, 19 de maio de 2012

PRIMEIRA CAMPAÑA ARQUEOLÓXICA DE ARDOBRIGA (3ª entrega)




O achado dos restos humanos, lonxe de favorecer, ralentizaron moito os traballos. Foron pasando os días e os esforzos concentráronse no Sector 2, onde aparecera a lápida. Sen embargo, aparte dos restos óseos mesturados con entullos da primitiva igrexa e pequenos anacos de cerámica, soamente apareceron algunha doas de cor negra, acaso de rosario, e unha moeda de bronce aínda sen identificar. A extracción de ósos é moi lenta e laboriosa, e obriga a facer constantes interrupcións para efectuar medicións e debuxar croquis. Tal vez o achado de máis interese neste sector, despois da lápida, foi un cambio da tonalidade do xabre, na cabeceira oeste da cata e a escasa profundidade, que indicaba a presencia dunha cantidade apreciable de argamasa dun ton amarelo brancuzco que ven poidera ser unha pegada dalgunha edificación.
Á vista dos resultados, e de que o prazo para rematar os traballos pasaba, o director da escavación Fidel Méndez decide centrar os traballos no Sector 1. Aquí, despois de superar o nivel de terra arxilosa pisada con entullo equivalente ao que contiña a lápida do outro Sector e no que atopamos un botón de uniforme do s. XIX, entre outras cousas de menor entidade, chegamos a unha capa de pedras que semellaba foran estendidas procedentes dalgún muro.
Por debaixo deste nivel de pedras apareceu de novo terra vexetal, pero moi antiga, asociada a frecuentes restos romanos como tégula e terra sigilata e algúns de cerámica de tipoloxía castrexa.
Efectivamente, chegamos ao nivel castrexo dun xacemento dun longo e descontinuo historial de ocupación. A confirmación foi o achado duns curiosos obxectos metálicos que, a falta da súa limpeza en laboratorio, ben pode tratarse de colgantes atrompetados como os aparecidos no castro de Torroso o que ratificaría a adscrición do castro de A Ínsua á primeira Idade do Ferro. Ademais, dentro deste nivel castrexo atopamos un soterramento, seguramente de época romana que viría a confirmar o retorno ao castro con fines funerarios, tempo despois do abandono do seu uso habitacional, o que supón un mantemento do coñecemento do lugar como “pobo dos antepasados” ao longo da segunda Idade do Ferro, época na que o poboamento estaría no cercano castro de Centroña-Perbes, que remataría por converterse na necrópole dos habitantes da vila romana de Centroña e doutros núcleos próximos.Coa chegada do cristianismo construiríase a primeira igrexa de Boebre que consagraría o camposanto ás novas crenzas.

mércores, 18 de abril de 2012

PRIMEIRA CAMPAÑA ARQUEOLÓXICA DE ARDÓBRIGA (2ª entrega)



O obxectivo da presente campaña era localizar os restos da primitiva igrexa parroquial de Santiago de Boebre e afondar ata o nivel de ocupación castrexo e tratar de documentar arqueolóxicamente a hipótese do director da intervención, de que estaríamos nun castro da 1º Idade do Ferro que sería abandonado nalgún momento no que se fundaría o cercano castro de Centroña-Perbes, de características propias da 2ª Idade do Ferro. Un posible uso ritual do castro da Insua conservaríase ao longo deste período e favorecería unha utilidade funeraria, como cidade dos antepasados, que daría servicio a poboación romana da zona testada arqueolóxicamente polos achados da vila romana de Centroña e de Sopazos.
Unha vez obtidos os preceptivos permisos iniciamos o desbroce do terreo, no transcurso do cal xa apareceron numerosos restos de tella en superficie, e posteriormente a escavación de dúas catas de sondaxe na finca onde apareceran as lápidas nos anos 80. A primeira (Sector 1) iniciouse no valo leste penetrando en dirección oeste na finca, e a segunda (Sector 2) nos terreos centrais da mesma e seguindo a mesma orientación.
No Sector 1 axiña comezaron a aparecer restos de derrube de cachote de esquisto mesturados con anacos de tella, algún fragmento de tégula romana e de cerámica. Pero axiña, tamén, detivemos os traballos polo que saíu na outra cata.
No Sector 2, e nada máis sacar o terrón, quedou ao descuberto unha pedra de cantería de granito cunha cruz de Malta inscrita nunha circunferencia toscamente tallada en baixo relevo. Este achado obrigounos a ampliar a cata do Sector 2 nunha área de 2x2 m. na súa parte nororiental. A pedra, que en principio semellaba ser outra lápida, estaba aliñada con fragmentos de cantería moi alterados pero que non constituían enterramento algún. Ao norte desta liña de pedras atopamos moitos restos óseos humanos revoltos e mesturados con entullo, anacos de tella, terra e algunha doa de rosario polo medio. Ao parecer topamos co osario do cemiterio da antiga parroquia de Santiago de Boebre.
Pedimos axuda ao Concello de Pontedeume para retirar a pedra achada e máis as outras que apareceran nos anos 80 e que estaban depositadas na casa da propietaria da finca. Proporcionáronnos un camión con pluma no que trasladamos as pezas ata os xardíns da Casa da Cultura de Pontedeume, onde quedaron en depósito provisional ata o seu estudo pormenorizado.

luns, 23 de xaneiro de 2012

EXCAVACIÓN ARQUEOLÓXICA NO CASTRO DA INSUA (BOEBRE-PONTEDEUME)















Entre o 10 de setembro e o 10 de outubro de 2011
Director da excavación: D. Fidel Méndez Fernández
Patrocinado pola Excma Deputación Provincial de A Coruña


PRIMEIRA CAMPAÑA ARQUEOLÓXICA DE ARDÓBRIGAO día 10 de setembro encomezamos a nosa primeira campaña arqueolóxica financiada en parte pola Deputación Provincial de A Coruña e dirixida polo arqueólogo Fidel Méndez Fernández, asíduo colaborador de Ardóbriga. Os traballos remataríanse nos primeiros días de outubro cuns resultados, en todos os aspectos, máis que satisfactorios. A iniciativa foi a culminación da primeira fase dun ambicioso proxecto de investigación que en Ardóbriga denominamos Proxecto Castro da Insua.
O castro da Insua ven sendo obxecto de pescudas por parte de membros de Ardóbriga mesmo antes de constituírmonos como asociación, e foi obxecto de varios foros no actualmente pechado portal www.celtiberia.net xa no ano 2006. Por outro lado, hai tempo que tiñamos noticia de certas lendas locais relacionadas coa existencia dunha igrexa e/ou un cemiterio no lugar ou na cercana illa Carboeira do que xa informamos noutro artigo deste blog. As lápidas aparecidas a principios dos 80 confirmaron a existencia dese cemiterio, e datos de enterramentos en exraña disposición radial achados na década anterior e que ben podían ser de época romana ratificaron o uso funerario do castro da península da Insua.
Faltaba confirmar a localización da primitiva igrexa parroquial de Boebre, xa que algunhas versións da lenda dos cainceiros situábana na illa e outras na península e os libros parroquiais existentes non aportaban información anterior a actual construída no século XVIII. Era preciso atopar os libros da igrexa antiga, pero estes non aparecían por ningures. Os investigadores de Ardóbriga entrevistáronse con cregos, indagaron por arquivos, consultaron a particulares e publicaron artigos en revistas describindo o tipo de documento que andabamos procurando por ver se alguén podía informarnos a prol do seu paradoiro. E por fin apareceron nun vello armario na veciña parroquia de Centroña, e con eles a confirmación da existencia dunha igrexa no lugar chamado coto da Insua que polo seu estado ruinoso e polas dificultades que supuña aos fegreses foille concedido o traslado á súa actual ubicación aló polo ano 1729.