ACTIVIDADE DE DIVULGACIÓN CO CPI CASTRO BAXOI DE MIÑO

Foi o pasado día 22 de xuño e como actividade de peche do curso para os alumnos e alumnas de 1º de ESO do CPI Castro Castro Baxoi de Miño, a excursión que eles tanto demandaron ao longo do curso por fin realizada. Hai que agradecer moito aos 36 rapaces e rapazas que asistiron á actividade, xa que o día anterior fixeran unha intensa excursión á Barbanza que durou todo o día baixo unha calor en ocasións dificilmente sosportable, por iso é comprensible que un pequeno grupo quedara na casa. Tamén é moi de agradecer a colaboración das tres profes acompañantes (Begoña, Elvira e Chus), sen a súa atención aos nenos o profe de Plástica, actuando tal día como monitor-guía de Ardóbriga, non daría feito con tanto choio.

A excursión iniciouse á 9:30 coa saída en bus do cole. A primeira parada fixémola na urbanización Costa Miño Golf, onde explicamos sen baixar do bus os restos neolíticos que aínda se conservan (dúas mámoas) e o que foi destruído para facer a urbanización pantasma (unha gran mámoa e máis os restos dun poboado da mesma época).

Continuamos o itinerario cara ao Breamo subindo pola estrada que vai dende o lugar de O Barro (Vilar, Pontedeume). Á altura do lugar de Vista Alegre fixemos outra parada para contemplar polos portelos do bus a panorama da desembocadura do Eume e a paisaxe arqueolóxica que dende alí podemos apreciar: castros de monte Casto, As Modias e río Castro en Cabanas e de Nogueirosa, Ombre e Aurela e Pontedeume.

O bus deixounos no cruce coa estrada que vaixa a Sambollo, así que subimos a pé o treito máis empinado. Unha vez no cumio explicámos aos rapaces as particularidades do Breamo como montaña sagrada e a súa existencia como santuario dende tempos moi remotos, as súas implicacións territoriais na época pre-romana e o seu cristianamento e consagración á San Miguel na Idade Media, así como o interese folclórico, turístico e patrimonial de todo o entorno e da grave alteración destes valores que provocan o cultivo intensivo do eucalipto.

Iniciamos despois o descenso a pé con parada e visita ao castro de Castrelo. O lugar estaba impracticable, pero non para o grupo máis atrevido de alumnos do cole de Miño que, precedidos e guiados polo seu profe de Plástica, conseguiron completar unha circunvalación da croa con algún que outro rabuñazo das silvas. Toda unha aventura que lles quedará gravada como aos seus compañeiros de anos anteriores.

O estado selvático do castro retrasounos o programa de visitas que tiñamos previsto e non puidemos ver o de A Ínsua, xa en Boebre. Así que atallamos polas nova beirarrúas da estrada costeira ata o lugar de recollida no cruce de Perbes, non sen antes facer a xa tradicional "parada e magueirazo de refresco" na casa do profe na Arbosa. Chegamos de volta ao cole con tempo de repoñernos antes de que saíra o transporte escolar, os nenos amosaron agradecidos o seu contento. Un encanto de nenos!!! MOITAS GRAZAS A TODOS.

PXOM DE PONTEDEUME: QUEDA MOITO POR FACER

O pasado venres día 27 de maio foi unha data que quedara para a historia en Pontedeume: aprobouse definitivamente o tan esperado Plan Xeral de Ordenación Municipal (PXOM) tras moitos anos de espera.

Unha vez feitas as felicitacións de rigor a toda a cidadanía eumesa toca un momento de reflexión. Este documento suponse un instrumento de apoio e referencia para o ordenamento urbano, para a regulación do crecemento dos núcleos que compoñen o concello e máis para a protección do seu tan rico como depauperado patrimonio histórico, cultural e paisaxístico.

Dada a amplitude do ámbito de regulación do PXOM é fácil que haxa descontentos, disconformes e cabreados. Sen embargo, a necesidade dunha regulación actualizada á lexislación creo que era admitida por todos, o que difícilmente xustifica tan dilatado retraso na súa aprobación se non é en termos de intereses bastardos e de politiqueos de mediopelo ou de manifesta incompetencia.

Pero que ninguén se chame a ilusións! Se nos tempos das normas subsidiarias non había vixiancia do seu cumprimento e reinaba o "ti vai facendo..." e o interese duns poucos por dar "pelotazos" o que levou á destrucción de boa parte do patrimonio arquitectónico histórico da vila, a agresións diversas a xacementos arqueolóxicos e a un dos nosos principais activos económicos como é a paisaxe, qué nos pode facer pensar que de agora en adiante todo vai ser diferente?

Lexislación e normativa de todos os rangos, dende convenios internacionais a plans urbanísticos pasando pola Constitución e o Estatuto de Autonomía, son incumpridas por que ten a obriga de aplicalas . Se as agresións ao Patrimonio e á Paisaxe quedan impunes, se non se artella un sistema eficiente de policía e sanción con tolerancia 0, se derrubar un edificio catalogado ou levantar dúas plantas de máis resulta gratuíto e mesmo sales gañando, por poñer algún dos moitos exemplos posibles que levaron a este concello a situación de extrema alerta na que está, en definitiva, se non hai control isto é un descontrol total, dinamitaremos o longo pasado da vila e quedaremos sen futuro.

É preciso un labor intenso de concienciación cidadá, de educación e civismo, un cambio de paradigma que faga recoñecer á xente que o modelo urbanístico extensivo e intensivo só conduce á ruína, o abandono de obras, ao paro; que non é un camiño eficaz para crear emprego. Un casco vello limpo, vivo e activo, un Camiño de Santiago en condicións presentables, unhas praias con augas e areas limpas, uns montes xestionados con criterios de sustentabilidade evitando especies foráneas invasivas,  un patrimonio arqueolóxico posto en valor e visitable. Todo isto, acompañado dalgunhas cousas máis como a mellora das comunicacións ferroviarias, xeraría calidade de vida e atraería xente á vivir na comarca reactivando a economía local e redundando no ben común. Aquí temos responsabilidade todos.

CHARLA NA AVV OS CASTROS DE CENTROÑA

O pasado día 13 de maio fixemos unha nova actividade de divulgación. Desta vez foi por invitación da Asociación de Veciños Os Castros de Centroña, no seu local da antiga escola unitaria da parroquia ante un público atento e participativo xa que íamos falar do patrimonio cultural da súa parroquia que eles saben que é de moita riqueza. 

Non era esta a primeira ocasión en que realizabamos actividades en conxunto ámbalas dúas asociacións, en xullo de 2012 e con motivo do centenario do achado do Torques de Centroña organizamos unha excursión conxunta ao castro de Viladonga e, especialmente, ao Museo Provincial de Lugo onde puidemos ver na súa vitrina blindada o famoso torques atopado nunha leira próxima ao castro de Castrelo.

Preparamos a charla a conciencia, xa que tíñamos especial interese en que os veciños de Centroña foran conscientes do importante patrimonio arqueolóxico que agochan as súas terras. Así, tras unha breve presentación da asociación, dedicada a quen aínda non nos coñecía, pasamos a describir esa riqueza arqueolóxica de Centroña seguindo unha traxectoria diacrónica documentada cos datos máis recentes sobre a cultura do pobo galaico en xeral e ártabro en particular, facendo especial fincapé na contextualización histórica e territorial do xacemento de Castrelo, da súa relación co pobo ártabro dos prucios e co santuario pre-cristián de Breamo. Tamén falamos da importancia da vila romana de Centroña, no lugar que aquí coñecen como O Cerrulo, dentro do sistema de relacións comerciais que caracterizaron os momentos de dominación romana.

Seguidamente pasamos a informar da situación legal deste patrimonio, xa que moitos dos asistentes, ou persoas ben achegadas a eles, teñen propiedades afectadas por estes xacementos. Procuramos insistir na importancia da súa protección, avalada por lexislación de todos os niveis, desde convenios internacionais ata o nivel básico de concreción lexislativa patrimonial que figura no PXOM que pronto será aprobado definitivamente.

Finalmente ofrecimos aos veciños e veciñas asistentes ao acto unha serie de alternativas de uso e posta en valor do castro de Castrelo a través de varios exemplos. Desde iniciativas de carácter institucional con participación cidadá ás privadas como a campaña dun coñecido medio de comunicación para a declaración BIC do castro de Baroña ou a iniciativa veciñal de Castrolandín con recuperación de tradicións esquecidas incluída. En todo caso insistimos na necesidade de buscarlle un uso social que beneficiase a toda a veciñanza e aconsellando aos propietarios que negociasen algún modo de cesión de uso ou da propiedade co concello para dar saída viable a unhas propiedades en terrreno arqueolóxico de moi escaso valor comercial e moi alto valor comunitario.

ACTIVIDADES CO IES BREAMO

Un ano máis volvemos realizar esta interesante actividade de divulgación en colaboración co profesor Víctor Mateo que imparte as materias de Antropoloxía e Filosofía no IES Breamo de Pontedeume. A actividade que propoñemos dende Ardóbriga para a materia de Antropoloxía de 1º de bacharelato consiste dúas partes:
A primeira, desenvolvida o venres día 6 de maio consistiu nunha charla na aula na que fixemos unha presentación da nosa asociación, dos nosos obxectivos e actividades. Despois fixemos un relato da intervención arqueolóxica no castro de A Ínsua no 2011 no que os rapaces puideron ver algúns dos achados da mesma como tégula, latericio e pequenos anacos de cerámica.

A segunda, realizada o mércores 11 do mesmo mes de maio, consistiu nunha excursión guiada co seguinte itinerario: 

Saimos do instituto pasadas as 8:30 en autobús cara o monte Breamo. Por motivos de maniobrabilidade do coche quedamos á altura do cruce coa estrada que sube de Sambollo, pasado o mirador, pero antes fumos facendo paradiñas sen baixar do bus para contemplar as paisaxes arqueolóxicas que se poden contemplar na ruta de subida. Unha vez no cumio, e a carón da capela románica dimos un repaso aos principais elementos antropolóxicos que caracterizan ao Breamo como montaña sagrada. 

Despois emprendimos o descenso do monte polo lado oeste que nos levou ao castro de Castrelo, que tamén comentamos, pero que estaba impracticable pola maleza e a moita auga caída nos días anteriores.

Por último, e depois de facer escala técnica no forno e na taberna de Boebre, baixamos ata a punta Carboeira onde fixéramos as sondaxes arqueolóxicas valorativas no 2011 que os rapaces xa coñecían pola charla do día 6 no instituto. O autobús recolleunos na recta, preto da igrexa parroquial.

INTERESANTE PUBLICACIÓN SOBRE O GOLFO ÁRTABRO

Recén caeu nas nosas mans un libro titulado EL GOLFO ÁRTABRO. Fragmentos de historia litoral y patrimonio. de varios autores e coeditado por V. Alonso, A. R. Colmenero e A. Goy, está publicado pola Universidade de A Coruña con data 2014.

Este libro consta de cinco estudos asinados por sete especialistas de prestixo en arqueoloxía, historia antiga e historia medieval co eixe temático delimitado polo litoral do Golfo Ártabro. Aporta novas visións actualizadas que contribúen ao coñecemento do patrimonio dunha rexión de significativa relevancia xa nos tempos antigos. 

Non abondan as monografías que encaren a etnohistoria dos ártabros, salvo a obra de referencia OS ÁRTABROS. Estudo xeográfico e etnohistórico de F.J. González García (Ourense, 2003), para coñecer ao pobo de da nome ao noso Golfo é preciso rastrexar artigos diseminados por revistas especializadas de eido local ou museístico, acodir a actas de congresos ou revisar publicacións en diferentes linguas. Bótase en falta unha publicación divulgativa que poña todos eses coñecementos dispersos ao alcance do gran público e que sirva de fomento do interese polo patrimonio local.

Pero si unha cousa nos agradou de maneira especial deste libro foi o que atopamos na páxina 97, dentro dun extenso artigo titulado Unha viaxe á Artabria. Valoración arqueolóxica e patrimonial da franxa litoral este do golfo Ártabro asinado por Xurxo Ayán Vila e Elías López Romero, e baixo o epígrafe Un modelo exitoso: historia local e asociacionismo en Pontedeume, os autores fan un favorable recoñecemento á nosa labor como asociación Árdóbriga do que non podemos por menos que estar sentidamente agadecidos. Tamén, como veredes, se recoñece o labor da revista Cátedra, no ámbito da cal nos movemos moitos ardóbrigos e de cuxo Consello de Redacción sempre recibimos apoio e colaboración.

Esperamos dende Ardóbriga que aos autores non lles pareza mal que reproduzamos a páxina na que nos mencionan, xa que desta maneira tamén poñemos en valor o seu traballo a prol do coñecemento e protección do patrimonio. Ademais, e iso non o ímos reproducir (teredes que mercar o libro), tamén dedican un epígrafe á nosa intervención arqueolóxica do ano 2011 no castro de A Ínsua (Boebre,Pontedeume) na páxina 79.

PRESENTACIÓN DUN NOVO LIBRO SOBRE PONTEDEUME

O compañeiro ardóbrigo e profesor de Historia do IES Breamo Juan Carlos Vázquez Arias ven de presentar un novo libro sobre Pontedeume titulado Historia del Comercio  de Pontedeume. Trátase dun exahustivo estudo da actividade comercial na Vila ao longo de máis de douscentos anos desenvolvido a través do vaciado documental do arquivo municipal e máis dun longo e laborioso traballo de campo con abundantes entrevistas a protagonistas directos, ademáis de non poucas referencias bibliográficas e hemerográficas. Este traballo ten un precedente nun artigo do mesmo autor publicado no número 21 da revista Cátedra titulado Evolución de la actividad económica de pontedeume (1963-2010) publicado no ano 2014.
A obra ten o valor entrañable e próximo do local e, sen dubida, vai ser referente para futuros estudos sobre temas tan diversos como a economía ou a xenealoxía eumesas, á vez que non carece de valores extrapolables a outras vilas galegas cabeza de comarca como Pontedeume.

Juan Carlos Váquez Arias (Foto: José Pardo)

O libro foi presentado o pasado xoves 18 de febreiro na Casa da Cultura de Pontedeume cunha intervención do editor, e tamén historiador e membro de Ardóbriga, Carlos de Castro Álvarez con quen Vázquez Arias mantén unha cercana relación de compañeiros de traballo no instituto e tamén como coautores do libro titulado La iglesia de Santiago de Pontedeume. Historia y patrimonio artístico, publicado en 2003. Tamén interveu na presentación o propio autor e máis o alcalde de Pontedeume Bernardo Fernández Piñeiro. O libro pode atoparse á venda nas librerías de Pontedeume ou a través da web da propia editorial Espino Albar..

COLABORAMOS CO GALP

Estas últimas semanas estamos participando dous membros de Ardóbriga en representación da nosa asociación nunha serie  de reunións do Grupo de Acción Local do Sector Pesqueiro Golfo Ártabro Norte (GALP) que se estiveron a celebrar na Casa do Pescador de Miño.

Reunión do grupo de traballo sobre Patrimonio Medioambiental e cultural (26-10-15)

Estas reunións tiñan por obxecto colaborar no Plan Estratéxico de Desenvolvemento Local, como entidade participativa de cara ao vindeiro período FEMP (2014-2020). A nosa aportación, sempre cun sentido patrimonialista, vai encamiñada a lograr que o traballo que veñen realizando os ardóbrigos Víctor Garabana e Ramón Infante de recompilación da microtoponimia costeira do Golfo Ártabro poida ser rematado e debidamente posto en valor. 

Presentación do Plan Estratéxico (11-11-15)

A estrutura organizativa, os medios e o financiamento do GALP poden ser de gran valor tamén para desenvolver outros proxectos que temos en curso, polo que ímos presentar a nosa solicitude de adhesión ao Grupo como nos pediron.

A estas reunións asistiron representantes dos concello do Sector, das confrarías de pascadores e mariscadores, representantes da empresa privada e de asociacións culturais e ecoloxístas. os organizadores teñen especial empeño na participación das entidades asociativas, de maneira que se coñecedes grupos interesados en participar que contacten a través de

galpgolfoartabronorte@gmail.com